كرد ، امام ع فرمود : « قرآن ، ظاهر و باطنى دارد » يعنى مساله ملاقات امام در اينجا مربوط به باطن آيه است ( 1 ) . اين حديث ممكن است اشاره به يك نكته لطيف باشد كه زوار خانه خدا بعد از انجام مناسك حج همان گونه كه آلودگيهاى بدن را بر طرف مىسازند ، بايد آلودگيهاى روح و جان خود را با ملاقات امام ع و پيشواى خود بر طرف نمايند به خصوص كه در بسيارى از اعصار ، خلفاى جبار اجازه چنين ملاقاتى را در شرائط عادى نمىدادند ، و مراسم حج بهترين فرصت براى رسيدن به اين هدف بود . و به همين مناسبت در حديث ديگرى از امام باقر ع مىخوانيم : تمام الحج لقاء الامام : « تكميل حج به آن است كه انسان امام را ملاقات كند » ( 2 ) . در واقع هر دو تطهير است يكى تطهير ظاهر از چركها و آلودگيها ، و ديگرى تطهير باطن از ناآگاهى و مفاسد اخلاقى . و اما منظور از وفاى به نذر آن است كه بسيارى از مردم نذر مىكردند كه در صورت توفيق براى حج علاوه بر مناسك حج ، قربانيهاى اضافى و صدقات يا كارهاى خيرى انجام دهند و گاه مىشد كه بعد از رسيدن به مقصد نذرهاى خود را به دست فراموشى مىسپردند ، قرآن تاكيد مىكند كه در وفاى به نذر كوتاهى نكنند ( 3 ) . اما اينكه چرا « كعبه » را « بيت العتيق » گفته‌اند ؟ با توجه به اينكه « عتيق »

--> ( 1 ) نور الثقلين جلد 3 صفحه 492 . ( 2 ) وسائل الشيعه ج 10 صفحه 255 ( ابواب المزار باب 2 حديث 12 ) . ( 3 ) بعضى از مفسران احتمال داده‌اند كه منظور از « نذور » انجام مناسك حج است ، ولى با مراجعه به موارد استعمال كلمه نذر در قرآن مجيد روشن مىشود كه به هنگام اطلاق كلمه نذر همان معنى معروف و معهود از آن اراده مىشود ، بنا بر اين استعمال آن در « مناسك حج » بدون قرينه خلاف ظاهر است .